starla probeert uit - zen painting

Ik schuif aan de (werk)tafel bij de makers. Om mee te doen. Uit nieuwsgierigheid naar de persoon achter het werk, de discipline, werkwijze, techniek en de manier waarop ze hun atelier/ruimte inrichten. Of ze in stilte werken of met groot kabaal. De mouwen opstropen en ervaren hoe dat is, een maker in het dagelijks leven. Mijn eerste huisbezoek is bij Ane Baztarrika, textiel designer. Ik dook in de techniek sumi-e, ofwel Zen Painting!  Omdat Ane Engels (en Spaans) spreekt is deze blog ook in het Engels te lezen.

Op een onstuimige zondagmiddag waai ik naar Delft, waar Ane vanuit huis werkt. Ane is een textiel designer met een grote fascinatie voor Japan en minimalistische expressieve kunst. Ze bewerkt o.a. papier, stof en vazen met natuurlijke verf.  Als ik binnen aan de keukentafel schuif maakt ze een grote pot 'weerstand'-thee want ze is van een griep aan het bijkomen. We praten over de nieuwe pop up shop in Delft 'Creative Lifestyle' waar ze net een stuk van de ruimte heeft ingericht en haar werk verkoopt. Wanneer ik later een foto van de plek zie herken ik de zorgvuldigheid waarmee ze haar werk presenteert: doordacht en goed afgestemd op haar herkenbare stijl. Als we bijgepraat zijn gaan we naar boven richting de 'rommelkamer' waar ze haar werkspullen uit de kast haalt: kwasten in allerlei maten, potjes, schoteltjes, papier.. 
We verspreiden alles over de tafel in de woonkamer. Eerst een lap zwart vilt. Ideaal vertelt Ane want je kunt er volop op knoeien en je ziet er niets van en daarbij zorgt het voor een fijn laagje onder het papier waardoor gemakkelijker geverfd kan worden.

Zen Painting dus. Ik vraag Ane hoe ze hiermee in aanraking kwam en ze vertelt dat ze hier ooit mee begon omdat ze teveel druk op zichzelf legde wanneer ze iets wilde creëren of schilderen. Ze merkte onrust bij dat waar zo gepassioneerd over was en wilde hier een oplossing voor vinden. Het leren van meer verftechnieken misschien, en ze ging op les bij Eluska Kortajarena. Hij opperde dat Zen Painting haar wellicht kon helpen meer te ontspannen. 'Vanaf de eerste minuut was ik gefascineerd door het proces en hoe ik me erbij voelde'. Dat klinkt alvast veelbelovend.

De basis van vier, de 'Four Treasures' zijn essentieel voor sumi-e (het Japanse woord voor het verven met zwarte inkt):  inkt stok, inkt steen (waar je de inkt stok oplost in water), penseel en papier. Als alles klaar ligt, een ritueel op zich, vertelt Ane dat we vandaag bamboes gaan schilderen. Bij deze meditatieve stijl van werken is je houding heel belangrijk. We zitten recht op de stoel met de voeten op de grond om contact te maken met de aarde. We gaan schilderen met het hele lichaam, in plaats van alleen vanuit de pols bijvoorbeeld. Het penseel houd je op een andere manier vast dan de vertrouwde pengreep. Je legt het penseel op je 4 vingers en dan klemt de duim het penseel aan de onderkant vast, als een soort klauwtje. Dat blijkt nog best tricky, ik verval regelmatig in de 'normale' greep. Ane is gelukkig een geduldige mentor. We maken eerst de bamboe-stelen. De kwast plat op het papier, een klein stukje omhoog verven, een streep naar beneden en daar een finish waarbij je weer een stukje omhoog verft. Zo krijg je de 'knokkels' van de bamboe-stengel. Wanneer Ane dit doet ziet het er reuze vloeiend uit. 'I haven't done this in a long time actually' zegt ze. Niks van te merken.

Ondertussen praten we over de materialen die ze gebruikt. Ane is heel bewust bezig met wat ze gebruikt en verbruikt. Ze werkt waar het kan met natuurlijk, biologisch, materiaal. De tassen, het papier, verf. Ze baalt van het plastic dat ze om haar beschilderde kaartjes doet om ze te beschermen tegen vuil en bedenkt telkens manieren om zo min mogelijk afval te creëren. Bijvoorbeeld door de oefenvellen (die we hier ook gebruiken) te recyclen als inpakpapier. 

Na het oefenen van de bamboe-stelen gaan we door naar de blaadjes. Terwijl we deze techniek oefenen voel ik de gedachteloosheid en flow opkomen die ik ook herken als ik een poging tot mediteren doe. Penseel op papier en dan swoosh naar opzij. Penseel op papier en swoosh, swoosh, swoosh... M'n gedachten zwerven steeds verder weg. Tussendoor wat thee, goede zondag-activiteit dit.

Als ik de blaadjes verschillende kanten op geoefend heb (het vel lijkt steeds meer op een school vissen) zijn we klaar om de blaadjes en de bamboe-stelen bij elkaar te brengen. Vanuit de dikke bamboestengels worden dunne streepjes in een vloeiende beweging getrokken. Aan die dunne takjes komen de blaadjes. Een streepje omhoog met een knikje en dan de swoosh, het blaadje eraan. Ik wieber wat op en neer met het penseel, m'n harmonieuze staat vervliegt wat wanneer er vooral scheve halve blaadjes tevoorschijn komen.  Ane ziet het: 'We zijn gewoon aan het oefenen, het maakt niet uit wat eruit komt'. Oja, ik probeer de focus weer bij de handeling op zich te houden en maak het ene blaadje na het andere.

Als we een poosje oefenen merk ik dat ik licht rebels wordt van de herhaling in het Zen tekenen en hier en daar juist strepen een andere kant op trek of de bamboes van vreemde plukjes voorzie. Ane vertelt dat zij het ook leuk vind om te experimenteren en niet altijd zozeer vast te houden aan deze authentieke techniek. Dat brengen we dan gelijk in praktijk want we gaan even spelen met haar collectie! Ane is verknocht aan haar kwasten, ze heeft ze in allerlei verschillende vormen en haartjes en maten. Ik krijg een brede platte kwast. Rondjes, richels, zwierige streken. Laag over laag, een prettige chaos. Goede tegenhanger tegenover het wat fijnere werk. Ik herken ook steeds meer de patronen die Ane ook op haar tassen maakt en met welke kwast je welk effect krijgt. Ane probeert ondertussen iets nieuws uit dat ze in een toko vond. Een soort kwast maar dan zijn de haren stokjes (ahuh). Haar vriend, fotograaf Ivar, is inmiddels aangeschoven en ze vertellen dat ze samen een kunstproject gaan starten waarbij Ane foto's van Ivar gaat beschilderen. Deze werken nemen ze mee naar een festival waarbij kunstenaars over de hele wereld een kunstwerk van 12 bij 12 cm meenemen. Van 18 december t/m 17 januari in San Pedro. Meer info: 12cm

Opeens zijn we 3 uur verder en bedank ik Ane voor het mooie kijkje in haar leven als maker en voor het uitleggen van deze boeiende en rustgevende manier van schilderen. Meer weten over sumi-e? Ane geeft de volgende websites als tip:
http://www.sumiesociety.org/whatissumie.php
http://www.silverdragonstudio.com/sumi-e/pntg.html

Meer weten over Ane en haar werk? Bekijk dan haar profiel.

Volgende keer ga ik aan de slag met de verftechniek 'gouache' bij illustrator Chiara Arkesteijn