starla probeert uit - verven met gouache

Ik schuif aan de (werk)tafel bij de makers. Om mee te doen. Uit nieuwsgierigheid naar de persoon achter het werk, de discipline, werkwijze, techniek en de manier waarop ze hun atelier/ruimte inrichten. Of ze in stilte werken of met groot kabaal. De mouwen opstropen en ervaren hoe dat is, een maker in het dagelijks leven. Op dinsdagochtend fiets ik naar Charlois, waar illustrator Chiara Arkesteijn me ontvangt.

Als ik binnenstap mompel ik iets over wind tegen en dat ik hoop op tijd te zijn. ‘Ah, het gaf mij nog even tijd om een beetje op te ruimen’, zegt Chiara. Opvallend. Wanneer ik makers vraag of ik een paar uur in hun werkplek mag infiltreren krijg ik veelal te horen: ‘Leuk!’ En direct daarna: ‘Oh wacht, de rommel, overal liggen spullen. En: ‘Dan ga ik even opruimen.' Ik hoop natuurlijk dat ze dat niet doen. Chiara’s werkplek is een atelierruimte in Rotterdam Charlois die ze met haar vriend en mediakunstenaar Dennis deelt. De muren zijn gevuld met dozen, printers, boeken, stapels papier en tapes. Ze zet een kop muntthee en pepernoten voor me op tafel. De ruimte is vol inspirerend werkmateriaal, maar bij het raam heeft Chiara duidelijk haar eigen domein. Een vetplantje, pot kwasten, plankjes met kaarten en materialen sieren de ruimte bij de aangrenzende tuin. 

Techniek
Sinds kort werkt Chiara met gouache, vergelijkbaar met plakkaat. Dit is een lijmtempera-verf waarbij de pigmenten niet worden verbonden met olie, maar door water oplosbare lijm die dekkend opdroogt. Ze houdt van de matte en aaibare structuur die deze verf biedt. En je kunt met deze verf ook lagen over elkaar heen schilderen. Voorheen werkte ze meer met pen, inkt en aquarel. De gouache tekeningen zijn zonder lijntjes en de uitdaging zit hem in het creëren van leven in zo’n ‘plat’ medium. Ze kijkt welke tekening welk materiaal ‘nodig heeft’. Het spontane van aquarel of juist het precies, secuur opgebouwde effect van gouache. Ze laat een aantal voorbeelden zien en de aquarellen ogen wateriger en wat 'wolkeriger' dan de gouache tekeningen. Beide verfsoorten hebben hun eigen charme. 

Inspiratie
Voor de serie waar Chiara nu aan werkt, kent ze een interessante mix van inspiratiebronnen: Renaissance, 17e eeuwse schilderkunst en de serie Gossip Girl. Chiara vertelt: ‘Ik ben in werk meestal bezig om de wereld te duiden. Dat doe ik aan de hand van vrouwbeelden. Ik lees veel en laat me inspireren door films, tijdschriften en musea. Bijna alles wat ik hierbij ‘consumeer’ en het meeste wat ik maak, gaat over hoe vrouwen, meisjes de wereld ervaren. ‘Thema’s die mij bezighouden zijn representatie van identiteit, ongemakkelijkheid, feminisme en de relatie tussen de kijker en het onderwerp. Net zoals een goede fotograaf, volgens mij, zoekt naar een moment waarop iemand zijn echte zelf laat zien, ben ik dat als illustrator ook. Ik zoek naar een echtheid van de karakters die ik teken. En dat is niet altijd alleen maar blij. Ik vind het juist mooi als je een verscheidenheid aan emoties kan zien, bijvoorbeeld verlegenheid, kracht en nieuwsgierigheid. Daardoor komt het karakter tot leven. Dus ik heb het gevoel dat er verschillende krachten aan het werk zijn als ik teken. Aan de ene kant wil ik het karakter de plek geven om haar binnenwereld te tonen, door middel van haar ogen, houding en andere manieren. Aan de andere kant is er ook een spanning met de kleding en de details, die vind ik mooi. De kleding geeft het karakter meer aanzien en trekt je als toeschouwer aan.’ 

Tieners, high school en de situaties die zich daar afspelen vindt ze inspirerend. ‘Het is niet voor niks dat Shakespeare en andere oude literaire juist goed werken als moderne adaptatie op een high school. Clueless is bijvoorbeeld gebaseerd op Jane Austens Emma. De sociale hiërarchie, de emoties en het drama komen ook voor in de stereotype tienerfilm.’ Aan tieners vindt ze het interessant dat ze juist zo uitgesproken zijn, maar tegelijkertijd in een strak sociaal stramien zitten. 'Als iets ongemakkelijk is, is het heel ongemakkelijk.’ Chiara schetst ze zo treffend dat ik de groepjes meiden van de middelbare school weer levendig herinner. Hoewel deze dames wel beduidend mooiere outfits hebben dan in de jaren 90.

Aan de slag
Stap 1 in het proces is bekijken van knipsels, bladeren door kunstboeken en magazines. Laat dat nu een van mijn favoriete bezigheden zijn. We zijn zo een half uur verder met modellen beoordelen en designer outfits bewonderen. M’n oog valt op een popachtig meisje met wat clowntrekjes. Roze wangetjes met een heel kort bobje, daar gaan we. Chiara zet haar mengpalet klaar, de kleuren die hier gelaagd liggen te glimmen zien er zeer smakelijk uit. De verf is vrij vast, als je met de kwast over de verf wrijft komt er verf af die je vervolgens kunt mixen met een andere kleur. Waar aquarelverf te verkrijgen is in tubes en in napjes (kleurenpalet) is gouache voornamelijk verkrijgbaar in tubes. Chiara creeert dus haar eigen palet en de aanwezige kleuren zijn door het vele gebruik precies afgestemd op de manier waarop Chiara verft. Ik vind het dan ook nobel dat ik mijn kwast hier in mag mengen. 

Terwijl ik mijn beste mengkunsten vertoon, vertelt Chiara over het samenwerkingsprojecten met andere illustratoren. ‘Ik werk nu aan twee verschillende projecten en ik merk dat het heel inspirerend is. Alleen al het gevoel dat je niet alleen bent, omdat iedereen toch in zijn atelier aan het werk is. Ik vind het belangrijk dat ik me blijf ontwikkelen. Voor mij gaat dat heel vanzelf als ik samen met andere illustratoren dingen bedenk en we elkaar uitdagen. ’Wanneer de huidskleur van mijn bobmeisje meer naar een verbrande look neigt, laat ze zien dat extra water veel doet voor de kleur bij deze techniek. Chiara tekent ondertussen een perfect meisje met lang sluik bruin haar. Ze oogt fragiel, met een blauwe achtergrond als een soort Maria. Wat lijkt het me toch fantastisch als je dit kunt neerzetten. Als ik dit tegen haar zeg, bloost Chiara licht en bedankt me. ‘Ik zal eraan denken als ik af en toe onzeker ben over mijn werk. Omdat je zoiets persoonlijks naar buiten brengt, is het soms lastig om dat persoonlijke ook weer los te laten wanneer het werk af is. Mijn werk is mij, in bepaalde opzichten. Dan kan het ook heel spannend zijn om dat te laten zien.’


Toekomst
Ik vraag Chiara hoe haar ideale toekomst als illustrator eruit ziet. ‘Ik zou hetzelfde doen als nu, met nog wat meer opdrachten. Een combinatie van werk in opdracht, zoals in tijdschriften en mode, en eigen werk, exposeren en het ontwerpen van kaarten. Ik werk ook toe naar een duurzame manier van werken. Door voornamelijk origineel werk en gelimiteerde prints te verkopen, bijvoorbeeld, op ecopapier en lokaal geprint. Dat stuur ik liever de wereld in dan zoveel mogelijk goedkope prints.

Inmiddels heb ik het plaatje van het bobmeisje losgelaten en schilder nog twee losse hoofdjes om wat te spelen met de kleuren. Ik vind het afstemmen van de juiste hoeveelheid water best een uitdaging, iets teveel en ze zijn gezegend met voluptueuze aardbei-mond. Chiara probeert ondertussen lijstjes uit rond haar ‘Maria’. Elk frame maakt dat de tekening weer heel anders oogt, interessant te zien hoe groot het effect van de juiste omlijsting is. Dan is de muntthee op en kom ik erachter dat de tijd wederom omgevlogen is. Ik spring op mijn fiets en laat Chiara achter in haar atelier waar zij nog meer kunstwerken zal maken. Chiara, bedankt voor deze mooie dinsdagochtend!

Meer weten of interesse in een van de werken van Chiara? Bekijk haar profiel en/of neem contact op via info@yeds.nl.

Vorige keer ging ik Zen verven bij textiel designer Ane Baztarrika. Volgende keer ga ik aan de slag op de Keilewerf in de werkplaats van meubelmaker Cornelis van Wieren

 

starla probeert uit - zen painting

Ik schuif aan de (werk)tafel bij de makers. Om mee te doen. Uit nieuwsgierigheid naar de persoon achter het werk, de discipline, werkwijze, techniek en de manier waarop ze hun atelier/ruimte inrichten. Of ze in stilte werken of met groot kabaal. De mouwen opstropen en ervaren hoe dat is, een maker in het dagelijks leven. Mijn eerste huisbezoek is bij Ane Baztarrika, textiel designer. Ik dook in de techniek sumi-e, ofwel Zen Painting!  Omdat Ane Engels (en Spaans) spreekt is deze blog ook in het Engels te lezen.

Op een onstuimige zondagmiddag waai ik naar Delft, waar Ane vanuit huis werkt. Ane is een textiel designer met een grote fascinatie voor Japan en minimalistische expressieve kunst. Ze bewerkt o.a. papier, stof en vazen met natuurlijke verf.  Als ik binnen aan de keukentafel schuif maakt ze een grote pot 'weerstand'-thee want ze is van een griep aan het bijkomen. We praten over de nieuwe pop up shop in Delft 'Creative Lifestyle' waar ze net een stuk van de ruimte heeft ingericht en haar werk verkoopt. Wanneer ik later een foto van de plek zie herken ik de zorgvuldigheid waarmee ze haar werk presenteert: doordacht en goed afgestemd op haar herkenbare stijl. Als we bijgepraat zijn gaan we naar boven richting de 'rommelkamer' waar ze haar werkspullen uit de kast haalt: kwasten in allerlei maten, potjes, schoteltjes, papier.. 
We verspreiden alles over de tafel in de woonkamer. Eerst een lap zwart vilt. Ideaal vertelt Ane want je kunt er volop op knoeien en je ziet er niets van en daarbij zorgt het voor een fijn laagje onder het papier waardoor gemakkelijker geverfd kan worden.

Zen Painting dus. Ik vraag Ane hoe ze hiermee in aanraking kwam en ze vertelt dat ze hier ooit mee begon omdat ze teveel druk op zichzelf legde wanneer ze iets wilde creëren of schilderen. Ze merkte onrust bij dat waar zo gepassioneerd over was en wilde hier een oplossing voor vinden. Het leren van meer verftechnieken misschien, en ze ging op les bij Eluska Kortajarena. Hij opperde dat Zen Painting haar wellicht kon helpen meer te ontspannen. 'Vanaf de eerste minuut was ik gefascineerd door het proces en hoe ik me erbij voelde'. Dat klinkt alvast veelbelovend.

De basis van vier, de 'Four Treasures' zijn essentieel voor sumi-e (het Japanse woord voor het verven met zwarte inkt):  inkt stok, inkt steen (waar je de inkt stok oplost in water), penseel en papier. Als alles klaar ligt, een ritueel op zich, vertelt Ane dat we vandaag bamboes gaan schilderen. Bij deze meditatieve stijl van werken is je houding heel belangrijk. We zitten recht op de stoel met de voeten op de grond om contact te maken met de aarde. We gaan schilderen met het hele lichaam, in plaats van alleen vanuit de pols bijvoorbeeld. Het penseel houd je op een andere manier vast dan de vertrouwde pengreep. Je legt het penseel op je 4 vingers en dan klemt de duim het penseel aan de onderkant vast, als een soort klauwtje. Dat blijkt nog best tricky, ik verval regelmatig in de 'normale' greep. Ane is gelukkig een geduldige mentor. We maken eerst de bamboe-stelen. De kwast plat op het papier, een klein stukje omhoog verven, een streep naar beneden en daar een finish waarbij je weer een stukje omhoog verft. Zo krijg je de 'knokkels' van de bamboe-stengel. Wanneer Ane dit doet ziet het er reuze vloeiend uit. 'I haven't done this in a long time actually' zegt ze. Niks van te merken.

Ondertussen praten we over de materialen die ze gebruikt. Ane is heel bewust bezig met wat ze gebruikt en verbruikt. Ze werkt waar het kan met natuurlijk, biologisch, materiaal. De tassen, het papier, verf. Ze baalt van het plastic dat ze om haar beschilderde kaartjes doet om ze te beschermen tegen vuil en bedenkt telkens manieren om zo min mogelijk afval te creëren. Bijvoorbeeld door de oefenvellen (die we hier ook gebruiken) te recyclen als inpakpapier. 

Na het oefenen van de bamboe-stelen gaan we door naar de blaadjes. Terwijl we deze techniek oefenen voel ik de gedachteloosheid en flow opkomen die ik ook herken als ik een poging tot mediteren doe. Penseel op papier en dan swoosh naar opzij. Penseel op papier en swoosh, swoosh, swoosh... M'n gedachten zwerven steeds verder weg. Tussendoor wat thee, goede zondag-activiteit dit.

Als ik de blaadjes verschillende kanten op geoefend heb (het vel lijkt steeds meer op een school vissen) zijn we klaar om de blaadjes en de bamboe-stelen bij elkaar te brengen. Vanuit de dikke bamboestengels worden dunne streepjes in een vloeiende beweging getrokken. Aan die dunne takjes komen de blaadjes. Een streepje omhoog met een knikje en dan de swoosh, het blaadje eraan. Ik wieber wat op en neer met het penseel, m'n harmonieuze staat vervliegt wat wanneer er vooral scheve halve blaadjes tevoorschijn komen.  Ane ziet het: 'We zijn gewoon aan het oefenen, het maakt niet uit wat eruit komt'. Oja, ik probeer de focus weer bij de handeling op zich te houden en maak het ene blaadje na het andere.

Als we een poosje oefenen merk ik dat ik licht rebels wordt van de herhaling in het Zen tekenen en hier en daar juist strepen een andere kant op trek of de bamboes van vreemde plukjes voorzie. Ane vertelt dat zij het ook leuk vind om te experimenteren en niet altijd zozeer vast te houden aan deze authentieke techniek. Dat brengen we dan gelijk in praktijk want we gaan even spelen met haar collectie! Ane is verknocht aan haar kwasten, ze heeft ze in allerlei verschillende vormen en haartjes en maten. Ik krijg een brede platte kwast. Rondjes, richels, zwierige streken. Laag over laag, een prettige chaos. Goede tegenhanger tegenover het wat fijnere werk. Ik herken ook steeds meer de patronen die Ane ook op haar tassen maakt en met welke kwast je welk effect krijgt. Ane probeert ondertussen iets nieuws uit dat ze in een toko vond. Een soort kwast maar dan zijn de haren stokjes (ahuh). Haar vriend, fotograaf Ivar, is inmiddels aangeschoven en ze vertellen dat ze samen een kunstproject gaan starten waarbij Ane foto's van Ivar gaat beschilderen. Deze werken nemen ze mee naar een festival waarbij kunstenaars over de hele wereld een kunstwerk van 12 bij 12 cm meenemen. Van 18 december t/m 17 januari in San Pedro. Meer info: 12cm

Opeens zijn we 3 uur verder en bedank ik Ane voor het mooie kijkje in haar leven als maker en voor het uitleggen van deze boeiende en rustgevende manier van schilderen. Meer weten over sumi-e? Ane geeft de volgende websites als tip:
http://www.sumiesociety.org/whatissumie.php
http://www.silverdragonstudio.com/sumi-e/pntg.html

Meer weten over Ane en haar werk? Bekijk dan haar profiel.

Volgende keer ga ik aan de slag met de verftechniek 'gouache' bij illustrator Chiara Arkesteijn